Komisja Trójstronna (Trilateral Commission)
Czym jest Komisja Trójstronna?
Komisja Trójstronna (ang. Trilateral Commission) to prywatna, pozarządowa organizacja międzynarodowa założona w 1973 roku z inicjatywy Davida Rockefellera, w oparciu o analizy Zbigniewa Brzezińskiego. Została utworzona przez 325 prywatnych osób z Europy, Japonii i Ameryki Północnej w celu promowania bliższej współpracy między tymi regionami. Stanowi forum dialogu, które od dziesięcioleci gromadzi wysokich rangą decydentów politycznych, liderów biznesu oraz przedstawicieli mediów i środowisk akademickich, aby omawiać i proponować rozwiązania najtrudniejszych problemów świata.
Organizacja ta dąży do zacieśniania stosunków między krajami Ameryki Północnej, Europy Zachodniej i Japonii. Jednak w miarę upływu czasu oraz z powodu rozpowszechniania się podobnych grup, kierownictwo organizacji – obejmujące trzy filary: Amerykę Północną, Europę i Azję – krytycznie przeanalizowało Komisję i wprowadziło zmiany w celu jej odmłodzenia oraz zwiększenia jej wpływu. W szczególności doprecyzowano misję i powrócono do korzeni jako grupa krajów podzielających wspólne wartości oraz zaangażowanie na rzecz praworządności, otwartej gospodarki i społeczeństwa, a także zasad demokratycznych.
Struktura zarządzania Komisji Trójstronnej opiera się na komitecie wykonawczym i trzech regionalnych przewodniczących reprezentujących Europę, Amerykę Północną i region Azji-Pacyfiku, z siedzibami odpowiednio w Paryżu, Waszyngtonie i Tokio. Spotkania odbywają się corocznie w miejscach, które rotacyjnie zmieniają się między trzema regionami; spotkania regionalne i krajowe odbywają się przez cały rok. Większość zgromadzeń koncentruje się na omawianiu raportów i debatowaniu nad strategią realizacji celów komisji.
Obecnie Komisja Trójstronna liczy około 400 członków, w tym czołowe osobistości ze świata polityki, biznesu, mediów i środowisk akademickich. Każdemu krajowi w ramach trzech regionów przydzielana jest kwota członków odzwierciedlająca jego względną siłę polityczną i gospodarczą. W 2001 roku Komisja Trójstronna rozszerzyła swoje członkostwo, aby włączyć gospodarczo mniejsze, ale wschodzące kraje w swoją strukturę regionalną. Przykładowo, Meksykowi przyznano kilku członków, podobnie jak krajom Azji i Pacyfiku, takim jak Australia, Indonezja, Malezja, Nowa Zelandia, Filipiny, Singapur, Korea Południowa i Tajlandia. Członkowie z Chin i Indii zostali przyjęci po raz pierwszy w 2009 roku.
W kontekście organizacji globalnych należy zaznaczyć, że Komisja Trójstronna nie jest tożsama z polską Trójstronną Komisją ds. Społeczno-Gospodarczych, która funkcjonowała jako forum dialogu społecznego w Polsce do 2015 roku, gdy zastąpiła ją Rada Dialogu Społecznego.
Jak powstała Komisja Trójstronna?
Początki Komisji Trójstronnej sięgają wczesnych lat 70. XX wieku, okresu znaczących napięć między Stanami Zjednoczonymi a ich sojusznikami w Europie Zachodniej, Japonii i Kanadzie. Formalnie powołana została do życia w 1973 roku z inicjatywy amerykańskiego bankiera Davida Rockefellera. Istotny wkład w jej powstanie miał również Zbigniew Brzeziński, polski emigrant i później doradca prezydenta Jimmy'ego Cartera ds. bezpieczeństwa narodowego (1977-1981), który opracował teoretyczne podstawy dla działalności organizacji.
W 1971 roku Brzeziński, będąc na półrocznym stypendium Fundacji Forda, miał okazję obserwować japoński cud gospodarczy. Swoje przemyślenia zawarł w książce "The Fragile Blossom: Crisis and Change in Japan". Bezpośrednim następstwem tego pobytu było właśnie założenie Komisji Trójstronnej wspólnie z Davidem Rockefellerem, którego był doradcą. Organizacja powstała jako odpowiedź na wyzwania związane z rosnącą współzależnością gospodarczą między krajami rozwiniętymi.
Deklaracja założycielska Komisji podkreślała, że "rosnąca współzależność jest faktem w życiu współczesnego świata, który wykracza poza systemy narodowe i wpływa na nie". Dokument stwierdzał również, że Japonia, Europa Zachodnia i Ameryka Północna, ze względu na swoją znaczącą pozycję w światowej gospodarce i intensywne wzajemne relacje, ponoszą szczególną odpowiedzialność za rozwój skutecznej współpracy - zarówno we własnym interesie, jak i w interesie reszty świata.
Oprócz Davida Rockefellera i Zbigniewa Brzezińskiego, który opuścił Uniwersytet Columbia, aby zorganizować grupę, wśród założycieli znaleźli się także: Edwin Reischauer (profesor Uniwersytetu Harvarda i były ambasador USA w Japonii), George S. Franklin (dyrektor wykonawczy Rady Stosunków Zagranicznych), Gerard C. Smith (negocjator SALT I), Henry D. Owen (dyrektor studiów polityki zagranicznej w Brookings Institution), Max Kohnstamm (Europejskie Centrum Polityki), Robert R. Bowie (Stowarzyszenie Polityki Zagranicznej), Marshall Hornblower, Tadashi Yamamoto i William Scranton.
Do grona członków-założycieli dołączyli również Alan Greenspan i Paul Volcker, którzy później kierowali amerykańskim Systemem Rezerwy Federalnej. Początkowo Komisja Trójstronna skupiała 325 prywatnych osób z Europy, Japonii i Ameryki Północnej. Z czasem struktura i członkostwo organizacji ewoluowały, obejmując coraz szerszy zakres terytorialny i tematyczny.
Jak działa Komisja Trójstronna?
Mechanizm funkcjonowania Komisji Trójstronnej opiera się na regularnych spotkaniach, publikacjach i określonej strukturze zarządzania. Organizacja działa jako forum wymiany myśli i opinii między przedstawicielami trzech regionów - Ameryki Północnej, Europy i Azji.
Spotkania regionalne i plenarne
Komisja Trójstronna organizuje dwa główne rodzaje spotkań: regionalne oraz plenarne. Spotkania plenarne odbywają się corocznie, a ich lokalizacja rotacyjnie zmienia się między trzema regionami - europejskim, północnoamerykańskim i azjatyckim. Spotkania regionalne natomiast organizowane są przez cały rok w poszczególnych obszarach geograficznych. Przykładowo, w 2013 roku w Krakowie w Sukiennicach odbyło się 37. doroczne spotkanie Grupy Europejskiej Komisji Trójstronnej, które zostało otwarte przez ówczesnego Prezydenta Polski Bronisława Komorowskiego.
Podczas spotkań plenarnych omawiane są bieżące wyzwania globalne. Na przykład, głównym tematem wspomnianej sesji w Krakowie było "10 lat po rozszerzeniu Unii Europejskiej", a dodatkowo dyskutowano o relacjach Ukrainy z Unią Europejską, stosunkach Gruzja-UE oraz zagadnieniach energetycznych. Warto podkreślić, że Komisja nigdy nie zajmuje oficjalnego stanowiska w dyskutowanych kwestiach, a opiera się jedynie na wpływach swoich członków.
Rola raportów i debat
Istotnym elementem działalności Komisji Trójstronnej jest przygotowywanie raportów i organizowanie debat. Komisja zleca opracowanie szczegółowych analiz dotyczących kluczowych problemów globalnych. Raporty te są następnie przedmiotem dyskusji podczas spotkań regionalnych i plenarnych.
Jednym z najgłośniejszych i najbardziej kontrowersyjnych dokumentów opracowanych przez Komisję był raport "Kryzys demokracji" wydany w latach 70. XX wieku. Raport ten wzbudził liczne kontrowersje i stał się przedmiotem krytyki ze względu na zawarte w nim tezy dotyczące funkcjonowania systemów demokratycznych.
Struktura zarządzania
Struktura zarządzania Komisji Trójstronnej odzwierciedla jej trójregionalny charakter. Na czele organizacji stoi komitet wykonawczy oraz trzech regionalnych przewodniczących reprezentujących Europę, Amerykę Północną i region Azji-Pacyfiku. Siedziby regionalne znajdują się odpowiednio w Paryżu, Waszyngtonie i Tokio.
W 2013 roku przewodniczącym Grupy Europejskiej był Jean-Claude Trichet, były prezes Europejskiego Banku Centralnego. Decyzje w Komisji podejmowane są w sposób konsensualny, po uwzględnieniu stanowisk wszystkich trzech regionów.
Należy zaznaczyć, że Komisja Trójstronna, będąca organizacją międzynarodową, nie powinna być mylona z polską Trójstronną Komisją ds. Społeczno-Gospodarczych, która funkcjonowała jako forum dialogu społecznego w Polsce do 2015 roku, gdy zastąpiła ją Rada Dialogu Społecznego.
Kto należy do Komisji Trójstronnej?
Członkostwo w Komisji Trójstronnej obejmuje około 350 przedstawicieli świata polityki, biznesu, nauki i mediów z trzech kontynentów. Skład komisji odzwierciedla jej założenia dotyczące współpracy międzynarodowej oraz wpływu na globalną politykę i gospodarkę.
Podział regionalny członków
Struktura członkostwa Komisji Trójstronnej opiera się na trzech głównych grupach regionalnych: Ameryce Północnej, Europie oraz regionie Azji i Pacyfiku. Grupa Północnoamerykańska obejmuje członków z Kanady, Stanów Zjednoczonych i Meksyku, licząc łącznie 135 osób. Grupa Europejska jest najliczniejsza i składa się ze 184 członków pochodzących z 28 krajów, w tym Austrii, Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Danii, Estonii, Finlandii, Francji, Niemiec i Polski. Natomiast Grupa Azji i Pacyfiku liczy 96 członków reprezentujących takie kraje jak Australia, Chiny, Indie, Indonezja, Japonia, Malezja, Nowa Zelandia, Filipiny, Singapur, Korea Południowa i Tajlandia.
Proporcje członkostwa są określane według wagi ekonomicznej i politycznego wpływu poszczególnych krajów. Przykładowo, Niemcom przyznano limit 20 członków, Francji, Włochom i Wielkiej Brytanii po 18, Hiszpanii 12, natomiast pozostałym krajom od 1 do 6 miejsc. Warto zaznaczyć, że Polska dołączyła do Komisji Trójstronnej w 1998 roku.
Znani członkowie i liderzy
Na czele Komisji Trójstronnej stoją trzej przewodniczący regionalni wspierani przez zastępców i dyrektorów wykonawczych. Obecnie funkcję przewodniczących pełnią: Meghan L. O'Sullivan (Ameryka Północna), Axel A. Weber (Europa) oraz Takeshi Niinami (Azja-Pacyfik). Wśród zastępców przewodniczących znajdują się takie osobistości jak Carl Bildt, Barry Desker, Monica Maggioni, Herminio Blanco Mendoza, Jin Roy Ryu i Jeffrey Simpson.
Do grona polskich członków Komisji Trójstronnej według stanu na 2022 rok należą: Marek Belka (były prezes NBP), Andrzej Olechowski (współzałożyciel Platformy Obywatelskiej, były minister spraw zagranicznych i finansów), Sylwia Gregorczyk-Abram (adwokatka), Jerzy Koźmiński (były ambasador RP w USA), Katarzyna Kieli (prezes Warner Bros Discovery Poland i dyrektor generalna TVN), Arkadiusz Muś (prezes Press Glass), Sławomir S. Sikora (były prezes Banku Handlowego) oraz Jacek Szwajcowski (prezes spółki Pelion).
Wśród byłych członków Komisji znajdowali się: David Rockefeller (założyciel i honorowy członek), John Rockefeller IV, Henry Kissinger, Jimmy Carter, Bill Clinton, Zbigniew Brzeziński (współzałożyciel), Jean-Claude Trichet, a z Polaków: Jerzy Baczyński (redaktor naczelny tygodnika "Polityka") , Janusz Palikot, Wanda Rapaczyńska (współwłaścicielka Agory), Zbigniew Wróbel (były prezes PKN Orlen), Tomasz Sielicki (wiceprezes Sygnity) oraz o. Maciej Zięba.
Dlaczego Komisja Trójstronna budzi kontrowersje?
Od momentu powstania Komisja Trójstronna stała się obiektem licznych kontrowersji oraz krytyki ze strony różnych środowisk politycznych i społecznych. Organizacja wywołuje sprzeczne reakcje ze względu na swój elitarny charakter oraz wpływ na światową politykę i gospodarkę.
Zarzuty o elitaryzm
Podstawowym zarzutem kierowanym wobec Komisji Trójstronnej jest promowanie globalnego konsensusu wśród międzynarodowych klas rządzących w celu zarządzania sprawami międzynarodowymi w interesie elit finansowych i przemysłowych. Krytycy wskazują, że spotkania Komisji odbywają się w zamkniętym gronie, co wzmacnia przekonanie o wykluczającym charakterze organizacji. Nieformalne spotkania polityków z przedstawicielami biznesu i świata mediów budzą obawy o transparentność podejmowanych decyzji. Według niektórych obserwatorów, taka struktura sprzyja podejmowaniu decyzji korzystnych dla elit gospodarczych, z pominięciem interesów szerszych grup społecznych.
Teorie spiskowe
Komisja Trójstronna stała się przedmiotem licznych teorii spiskowych. Były republikański kandydat na prezydenta USA, senator Barry Goldwater, twierdził w 1980 roku, że "Komisja Trójstronna jest międzynarodowa i jest przeznaczona", by być środkiem dla multinarodowej konsolidacji interesów bankowych/handlowych". W swojej książce dodał także, że "Komisja Trójstronna jest umiejętnym skoordynowaniem wysiłków na rzecz przejęcia kontroli konsolidowania czterech centrów władzy: monetarnej, intelektualnej, kościelnej i politycznej".
Niektóre teorie spiskowe łączą Davida Rockefellera i Zbigniewa Brzezińskiego z koncepcją "rządu światowego" lub "Komitetu 300". Według tych teorii, Komisja miałaby dążyć do kontroli nad światowymi zasobami naturalnymi oraz stworzenia jednego ogólnoświatowego państwa. Teorie te, chociaż pozbawione naukowych podstaw, wpłynęły na publiczny wizerunek organizacji.
Krytyka raportu 'Kryzys demokracji'
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych dokumentów opracowanych przez Komisję Trójstronną był raport "Kryzys demokracji" opublikowany w latach 70. XX wieku. Raport ten wzbudził krytykę za diagnozę problemów demokratycznych systemów politycznych oraz proponowane rozwiązania. Krytycy zarzucali autorom raportu promowanie ograniczenia partycypacji obywatelskiej w procesach demokratycznych w imię stabilności systemów politycznych.
Dodatkowo, w opinii niektórych komentatorów, mechanizmy dialogu społecznego promowane przez Komisję mogą być wykorzystywane do autoryzowania pomysłów elit bez rzeczywistego uwzględniania stanowisk różnych grup społecznych. Wywołuje to obawy o faktyczny wpływ organizacji na kształtowanie polityki międzynarodowej.
Jakie są publikacje i wpływ Komisji?
Publikacje Komisji Trójstronnej stanowią istotny element jej działalności oraz narzędzie oddziaływania na globalne procesy polityczne i gospodarcze. Poprzez raporty, analizy i książki organizacja ta prezentuje swoje stanowiska wobec kluczowych wyzwań międzynarodowych.
Raporty i książki
Najbardziej znaną publikacją Komisji Trójstronnej jest raport „The Crisis of Democracy: Report on the Governability of Democracies to the Trilateral Commission" (Kryzys demokracji: Raport o sterowalności demokracji dla Komisji Trójstronnej) opublikowany w 1975 roku. Autorami tego dokumentu byli Michel Crozier, Samuel Huntington oraz Joji Watanuki. Raport analizował problemy funkcjonowania systemów demokratycznych w krajach rozwiniętych i proponował rozwiązania mające na celu zwiększenie stabilności tych systemów.
W 2011 roku Brookings Institution opublikowało dwie ważne książki związane z działalnością Komisji: „The Global Economic Crisis" (Globalny kryzys ekonomiczny) oraz „Nuclear Disarmament and Nonproliferation" (Rozbrojenie nuklearne i nieproliferacja). Publikacje te odzwierciedlały zainteresowanie organizacji problemami globalnego bezpieczeństwa oraz stabilności gospodarczej.
Wpływ na politykę międzynarodową
Faktyczny wpływ Komisji Trójstronnej na politykę międzynarodową jest przedmiotem wielu analiz i kontrowersji. Według krytyków, wśród których wymienia się naukowca Noama Chomsky'ego, publikacje Komisji, szczególnie raport „Kryzys demokracji", interpretują silne zainteresowanie obywateli polityką jako „nadmiar demokracji". Chomsky twierdził, że dokument ten ukazuje współczesny system demokratyczny jako system kontrolowany przez elity, które dążą do ograniczenia rzeczywistego uczestnictwa obywateli w procesach demokratycznych.
Zdaniem byłego republikańskiego kandydata na prezydenta USA, senatora Barry'ego Goldwatera, Komisja Trójstronna miała być „środkiem dla multinarodowej konsolidacji interesów bankowych i handlowych". W swojej książce Goldwater dodał również, że organizacja ta stanowi „umiejętne skoordynowanie wysiłków na rzecz przejęcia kontroli konsolidowania czterech centrów władzy: monetarnej, intelektualnej, kościelnej i politycznej".
Warto zaznaczyć, że wielu członków Komisji Trójstronnej uczestniczy również w spotkaniach Grupy Bilderberg, co niektórzy obserwatorzy interpretują jako dowód na istnienie ścisłych powiązań między różnymi międzynarodowymi gremiami kształtującymi globalną politykę i gospodarkę.