Brigitte Macron Pozywa Amerykańską Blogerkę za Fałszywe Oskarżenia

Brigitte Macron, francuska pierwsza dama, wszczęła postępowanie sądowe przeciwko amerykańskiej blogerce Candace Owens. Pozew dotyczy szeregu fałszywych twierdzeń i teorii spiskowych rozpowszechnianych na jej temat. W szczególności chodzi o szokujące oskarżenia sugerujące, że Brigitte Macron urodziła się jako mężczyzna. Sprawa ta przykuwa uwagę mediów zarówno we Francji, jak i Stanach Zjednoczonych, podkreślając narastający problem dezinformacji w mediach społecznościowych. Pozew złożony w sądzie w Delaware zawiera 22 punkty oskarżenia, w tym zarzuty o zniesławienie i celową kampanię mającą na celu upokorzenie pierwszej damy Francji. Co ciekawe, nie jest to pierwszy raz, kiedy Brigitte Macron zdecydowała się na kroki prawne w odpowiedzi na teorie spiskowe na swój temat. Jednak obecna sprawa wyróżnia się międzynarodowym charakterem i wysokim profilem pozwanej. W dalszej części artykułu przyjrzymy się szczegółom pozwu, podstawom prawnym sprawy oraz reakcjom opinii publicznej na to niecodzienne starcie.

Macronowie pozywają Candace Owens w USA

Francuski prezydent Emmanuel Macron wraz z małżonką podjęli bezprecedensowy krok prawny przeciwko amerykańskiej komentatorce. Para prezydencka zdecydowała się na walkę z rozpowszechnianymi przez nią teoriami spiskowymi na arenie międzynarodowej.

Pozew złożony w sądzie w Delaware

W środę, 23 lipca 2025 roku, Emmanuel i Brigitte Macronowie złożyli pozew o zniesławienie przeciwko prawicowej influencerce Candace Owens w Sądzie Najwyższym stanu Delaware. Wybór tego stanu nie był przypadkowy - tam właśnie zarejestrowane są firmy medialne Owens. Dokument liczy aż 218-219 stron i zawiera szczegółowe uzasadnienie roszczeń pierwszej pary Francji. Jak poinformował Tom Clare, reprezentujący Macronów prawnik, para będzie gotowa osobiście stawić się w Delaware podczas ewentualnego procesu.

Pozew jest efektem trwających od stycznia 2025 roku prób kontaktu prawników Macronów z Owens. W tym czasie trzykrotnie żądano od niej wycofania fałszywych twierdzeń. "Ponieważ pani Owens systematycznie potwierdzała te kłamstwa w odpowiedzi na każdą z powtarzających się próśb naszych prawników o sprostowanie, ostatecznie doszliśmy do wniosku, że skierowanie sprawy do sądu było jedynym pozostałym sposobem na zadośćuczynienie" - oświadczyli Macronowie w komunikacie przekazanym przez ich prawników.

Zarzuty o zniesławienie i kampanię upokorzenia

Pozew zawiera 22 punkty oskarżenia, w tym zarzuty o zniesławienie, fałszywe przedstawienie oraz zniesławienie przez implikację. Macronowie twierdzą, że Owens prowadziła "kampanię globalnego upokorzenia" i "nieustannego nękania". W dokumentach sądowych wskazano, że amerykańska komentatorka rozpowszechniała serię "niedorzecznych, zniesławiających i naciąganych fikcji".

Głównym przedmiotem sporu są twierdzenia Owens, że Brigitte Macron urodziła się jako mężczyzna o imieniu Jean-Michel Trogneux, co w rzeczywistości jest imieniem i nazwiskiem starszego brata pierwszej damy. W pozwie wymieniono również inne fałszywe twierdzenia, jakoby Brigitte ukradła czyjąś tożsamość i przeszła tranzycję, Macronowie byli spokrewnieni i dopuszczali się kazirodztwa, a Emmanuel został wybrany na prezydenta Francji w ramach tajnego programu CIA.

Pozew podkreśla, że działania Owens spowodowały "ogromne szkody" dla Macronów. "Za każdym razem, gdy Macronowie opuszczają swój dom, robią to wiedząc, że niezliczeni ludzie słyszeli, a wielu wierzy w te podłe zmyślenia. Jest to inwazyjne, odczłowieczające i głęboko niesprawiedliwe" - czytamy w skardze.

Brak komentarza ze strony pozwanej

Candace Owens zareagowała na pozew podczas swojego podcastu, gdzie określiła go jako "żenujący" i element "oczywistej, desperackiej strategii public relations". Mimo dowodów przedstawionych w pozwie, między innymi zdjęć młodej Brigitte, współczesnego ogłoszenia o jej narodzinach oraz faktu, że urodziła troje dzieci w pierwszym małżeństwie, Owens nadal podtrzymuje swoje twierdzenia.

Co więcej, amerykańska komentatorka oświadczyła, że nie wiedziała o nadchodzącym pozwie, mimo że prawnicy obu stron komunikowali się od stycznia. Rzecznik Owens określił sam pozew jako próbę zastraszenia jej, po tym jak Brigitte Macron rzekomo odrzuciła wielokrotne prośby Owens o wywiad.

Tymczasem Pałac Elizejski odmówił komentarza w tej sprawie, określając ją jako "prywatną". Nie wiadomo jeszcze, jakiej wysokości odszkodowania będą domagać się Macronowie, jednak ich prawnik ostrzegł, że jeśli Owens nadal będzie podtrzymywać swoje twierdzenia, "będzie to znaczna kwota".

Pozew ujawnia szokujące oskarżenia

Szczegółowe dokumenty sądowe złożone w Delaware ujawniają szokujący zakres oskarżeń, jakie Candace Owens wysunęła przeciwko francuskiej pierwszej damie. Pozew liczący ponad 200 stron szczegółowo opisuje liczne nieprawdziwe twierdzenia, które małżeństwo Macronów uznało za zniesławiające.

Brigitte Macron rzekomo urodziła się jako mężczyzna

Centralnym punktem kontrowersji jest twierdzenie Owens, że Brigitte Macron urodziła się jako mężczyzna o imieniu Jean-Michel Trogneux. W marcu 2024 roku amerykańska komentatorka oświadczyła, że "postawi całą swoją zawodową reputację na fakt, że Brigitte Macron jest w rzeczywistości mężczyzną". Jean-Michel Trogneux to w istocie imię i nazwisko starszego brata Brigitte Macron, który również występuje jako współpowód w sprawach o zniesławienie.

Mimo to Owens stworzyła ośmioodcinkowy serial na YouTube zatytułowany "Becoming Brigitte" (Stając się Brigitte), w którym konsekwentnie powtarzała te twierdzenia. Warto zaznaczyć, że podobne fałszywe oskarżenia pojawiały się wcześniej - w 2021 roku Natacha Rey i Amandine Roy rozpowszechniały identyczne teorie, za co francuski sąd nakazał im zapłacenie 8000 euro odszkodowania na rzecz Brigitte Macron oraz 5000 euro dla jej brata.

Prawnicy Macronów trzykrotnie wysyłali do Owens żądania wycofania twierdzeń, załączając "niepodważalne dowody obalające jej zarzuty". Wśród nich znajdowały się zdjęcia młodej Brigitte, współczesne ogłoszenie o jej narodzinach oraz fakt, że urodziła troje dzieci w pierwszym małżeństwie. Jednakże zamiast odwołać oskarżenia, Owens wykorzystała te próby kontaktu, aby "dalej szydzić z Macronów" i "wymyślać jeszcze bardziej szkodliwe kłamstwa".

Zarzuty o powiązania rodzinne i operacje CIA

Oprócz twierdzeń o tożsamości płciowej, Owens wysunęła również inne szokujące oskarżenia. Według pozwu, amerykańska komentatorka utrzymywała, że Brigitte i Emmanuel Macronowie są spokrewnieni i dopuszczają się kazirodztwa. Ponadto twierdziła, że francuski prezydent został wybrany w ramach operowanego przez CIA programu MKUltra lub podobnego programu kontroli umysłu.

W swoim podcaście Owens stwierdziła również, że "Emmanuel Macron jest homoseksualnym mężczyzną, który został uwiedziony w młodości" oraz że "osobą, która go uwiodła, jest teraz jego żona". Pojawiły się także zarzuty, jakoby Brigitte Macron "ukradła czyjąś tożsamość" oraz że małżeństwo Macronów dopuszcza się "fałszerstw, oszustw i nadużyć władzy, aby ukryć te tajemnice" .

22 punkty oskarżenia w pozwie

Pozew złożony przez Emmanuela i Brigitte Macronów zawiera 22 punkty oskarżenia, w tym zniesławienie, fałszywe przedstawienie i zniesławienie przez implikację. Dokument twierdzi, że istnieją "przytłaczające dowody" na "rzeczywistą złośliwość" - standard wymagany w sprawach o zniesławienie w USA.

Prawnicy Macronów argumentują, że Owens celowo monetyzowała swoje zniesławiające twierdzenia, między innymi sprzedając gadżety, takie jak koszulki przedstawiające Brigitte Macron na fałszywej okładce magazynu TIME "Człowiek Roku". W pozwie czytamy, że Owens "agresywnie monetyzowała" swoją serię "Becoming Brigitte" i wykorzystywała ją do "podniesienia swojej osobistej marki".

Pozew wskazuje również, że fałszywe twierdzenia Owens były następnie rozpowszechniane przez inne osobistości medialne i influencerów, w tym Joe Rogana, opisywanego jako "najpopularniejszy podcaster na świecie". W rezultacie, jak twierdzą Macronowie, doznali oni znacznej szkody reputacyjnej i emocjonalnej, co spowodowało, że "liczne osoby zaczęły postrzegać ich z pogardą".

Jakie są podstawy prawne pozwu w USA?

Pozew złożony przez parę prezydencką Francji w amerykańskim sądzie napotyka na specyficzne wyzwania prawne, wynikające z odmienności amerykańskiego systemu prawnego. Sprawa ta rzuca światło na szczególne aspekty prawa o zniesławienie w Stanach Zjednoczonych.

Wymóg udowodnienia 'actual malice'

System prawny USA znacząco różni się od europejskiego w zakresie ochrony przed zniesławieniem. Przede wszystkim, figury publiczne takie jak Macronowie muszą udowodnić występowanie tzw. "actual malice" (faktycznej złośliwości). Standard ten został ustanowiony przez Sąd Najwyższy USA w 1964 roku w przełomowej sprawie New York Times Co. v. Sullivan. Zgodnie z tą zasadą, osoby publiczne muszą udowodnić, że pozwany opublikował zniesławiające stwierdzenia "ze świadomością, że były one fałszywe lub z lekkomyślnym lekceważeniem tego, czy były fałszywe, czy nie".

Ciężar dowodu w takich sprawach jest wyjątkowo wysoki. Para prezydencka musi przedstawić "jasne i przekonujące dowody", że Owens działała ze świadomością fałszywości swoich twierdzeń lub z rażącym lekceważeniem prawdy. Nie wystarczy udowodnić, że twierdzenia są nieprawdziwe – konieczne jest wykazanie, że pozwana wiedziała o ich fałszywości lub celowo unikała poznania prawdy.

W pozwie Macronowie argumentują, że istnieją "przytłaczające dowody" na "rzeczywistą złośliwość" Owens, ponieważ wielokrotnie przedstawiano jej wiarygodne, weryfikowalne dowody obalające jej twierdzenia, a ona zamiast sprostować informacje, tylko je wzmacniała.

Rzadkość pozwów o zniesławienie przez przywódców

Pozew złożony przez Macronów jest niezwykle rzadkim przypadkiem, gdy światowy przywódca pozywa o zniesławienie. Prawo amerykańskie celowo ustanawia wysokie standardy dla spraw o zniesławienie wnoszonych przez osoby publiczne, aby chronić wolność słowa i debaty publicznej.

Powództwa takie są szczególnie trudne do wygrania, zwłaszcza dla zagranicznych przywódców. Jednakże adwokaci Macronów twierdzą, że systematyczne, umyślne rozpowszechnianie fałszywych informacji przez Owens, mimo otrzymania dowodów przeciwnych, przekracza granice chronionej mowy.

Porównanie z innymi sprawami publicznymi

Choć pozew Macronów jest wyjątkowy, istnieją precedensy spraw o zniesławienie wnoszonych przez osoby publiczne w USA. Były prezydent Donald Trump również korzystał z drogi sądowej, wnosząc pozew przeciwko The Wall Street Journal, oskarżając gazetę o zniesławienie poprzez twierdzenie, że stworzył nieprzyzwoite życzenia urodzinowe dla Jeffreya Epsteina w 2003 roku.

W grudniu Trump osiągnął ugodę w wysokości 61,75 miliona złotych z ABC (własnością Disneya) za niedokładne twierdzenie, że ława przysięgłych uznała go winnym gwałtu, zamiast napaści seksualnej, w procesie cywilnym.

W przeciwieństwie do sprawy Trumpa, pozew Macronów dotyczy serii powtarzających się, celowych twierdzeń, które para opisuje jako "kampanię globalnego upokorzenia" i "nieustannego nękania". Prawnicy Macronów argumentują, że Owens monetyzowała swoje zniesławiające twierdzenia, sprzedając gadżety i wykorzystując kontrowersje do budowania swojej marki osobistej.

Sprawa ta jest wyjątkowa również dlatego, że dotyczy zagranicznych przywódców pozywających amerykańskiego komentatora na gruncie amerykańskiego prawa. Z tego powodu, niezależnie od wyniku, może ona ustanowić ważny precedens dotyczący międzynarodowych sporów o zniesławienie w erze cyfrowej.

Brigitte Macron już wcześniej walczyła z teoriami spiskowymi

Obecny pozew przeciwko Candace Owens nie jest pierwszą próbą Brigitte Macron zwalczania fałszywych twierdzeń na swój temat. Francuska pierwsza dama już wcześniej korzystała z drogi prawnej, aby przeciwstawić się teoriom spiskowym dotyczącym jej tożsamości płciowej.

Pozew z 2021 roku przeciwko Natachy Rey i Amandine Roy

W grudniu 2021 roku w internecie pojawiło się nagranie, które stało się źródłem późniejszych teorii spiskowych na temat Brigitte Macron. Nagranie to zostało opublikowane na kanale YouTube Amandine Roy, która przedstawiała się jako "medium duchowe". W czterogodzinnym materiale przeprowadziła ona wywiad z Natachą Rey, samozwańczą "niezależną dziennikarką". Podczas rozmowy Rey twierdziła, że odkryła "państwowe kłamstwo" i "oszustwo" – utrzymywała, że Brigitte Macron urodziła się jako mężczyzna o imieniu Jean-Michel Trogneux, który później zmienił płeć i poślubił przyszłego prezydenta.

W rzeczywistości Jean-Michel Trogneux to brat Brigitte Macron. Teoria ta, mimo swojej absurdalności, szybko rozprzestrzeniła się w mediach społecznościowych, szczególnie w kręgach antyszczepionkowych i skrajnie prawicowych. W odpowiedzi na te fałszywe oskarżenia, Brigitte Macron wraz z bratem złożyli pozew o zniesławienie przeciwko obu kobietom.

Wyrok sądu pierwszej instancji i apelacja

We wrześniu 2024 roku sąd w Paryżu uznał Rey i Roy winnymi zniesławienia. Sąd nakazał im zapłacenie 8000 euro odszkodowania na rzecz Brigitte Macron oraz 5000 euro dla jej brata. Dodatkowo kobiety zostały ukarane grzywną w wysokości 500 euro.

Jednakże oskarżone odwołały się od wyroku i sprawa trafiła do paryskiego sądu apelacyjnego. 10 lipca 2025 roku, ku zaskoczeniu wielu, sąd apelacyjny uchylił wcześniejszy wyrok i uniewinnił obie kobiety. Z 18 artykułów zakwestionowanych przez małżonkę prezydenta i jej brata, tylko jeden segment – dotyczący "deprawacji nieletnich" – został uznany za podlegający francuskiemu prawu prasowemu. Niemniej jednak sąd wydał uniewinnienie również w tym punkcie, powołując się na "dobrą wiarę" pozwanych.

Warto podkreślić, że wyrok sądu apelacyjnego nie oznaczał potwierdzenia prawdziwości twierdzeń o tym, że Brigitte Macron urodziła się jako mężczyzna . Sędziowie orzekli jedynie, że sprawa przeciwko kobietom nie spełniała definicji zniesławienia.

Obecne postępowanie przed Sądem Kasacyjnym

Niezadowoleni z decyzji sądu apelacyjnego, zarówno Brigitte Macron jak i jej brat postanowili odwołać się do najwyższej instancji sądowej we Francji – Sądu Kasacyjnego (Cour de Cassation). Sprawa została skierowana tam w połowie lipca 2025 roku.

W przeciwieństwie do sądów niższej instancji, Sąd Kasacyjny nie bada ponownie faktów sprawy, lecz sprawdza, czy sąd apelacyjny prawidłowo zinterpretował i zastosował prawo. Może on uchylić lub podtrzymać wyrok wyłącznie na podstawie przesłanek prawnych .

Ponadto, niezależnie od tej sprawy, Brigitte Macron złożyła osobny pozew dotyczący nękania internetowego – w tej sprawie 10 osób stanie przed sądem w Paryżu w październiku.

Sprawa ta pokazuje narastające wysiłki prawne i polityczne we Francji, mające na celu zwalczanie rozprzestrzeniania dezinformacji w internecie, szczególnie gdy dotyka ona osób publicznych.

Jak media i społeczeństwo reagują na sprawę?

Sprawa pozwu przeciwko Candace Owens wywołała lawinę komentarzy w przestrzeni medialnej na całym świecie. Międzynarodowe konsekwencje tej sytuacji uwidaczniają, jak teorie spiskowe mogą przekraczać granice państw i wpływać na życie publiczne osób wysokiego szczebla.

Reakcje francuskich i amerykańskich mediów

Największe amerykańskie i francuskie redakcje szeroko relacjonują sprawę. Media takie jak NBC News, Le Monde, Reuters czy New York Times przedstawiają szczegóły pozwu, podkreślając jego niezwykły charakter jako "rzadkiego przypadku, gdy światowy przywódca pozywa o zniesławienie". Wielu dziennikarzy zwraca uwagę na 218-stronicowy dokument, który szczegółowo opisuje zarzuty wobec Owens.

Reuters i inne serwisy informacyjne aktywnie weryfikują informacje, przypominając czytelnikom, że już wcześniej zajmowały się podobnymi bezpodstawnymi twierdzeniami dotyczącymi Brigitte Macron. Niemniej jednak, niektóre prawicowe media w USA przedstawiają sprawę jako atak na wolność słowa, cytując rzecznika Owens, który określił pozew jako "atak zagranicznego rządu na prawa wynikające z Pierwszej Poprawki amerykańskiej niezależnej dziennikarki".

Rola mediów społecznościowych w rozpowszechnianiu teorii

Media społecznościowe odegrały kluczową rolę w rozprzestrzenianiu fałszywych twierdzeń. Wszystko zaczęło się w 2021 roku, gdy hashtag #Jean-MichelTrogneux stał się popularny we Francji, promowany głównie przez konta skrajnie prawicowe i antyszczepionkowe. Teoria spisku rozprzestrzeniła się początkowo na stronach takich jak 4chan, zanim osoby "z bardzo dużymi zasięgami nadały jej widoczność".

Według francuskiej dziennikarki Emmanuelle Anizon, jest to "jedna z największych fałszywych wiadomości na świecie pod względem popularności – miliard ludzi ją widziało". Materiały Owens, które mają miliony wyświetleń na YouTube i X, znacząco przyczyniły się do globalnego rozprzestrzeniania się tej teorii .

Brak oficjalnych komentarzy Macronów

Pałac Elizejski konsekwentnie odmawia komentarza w sprawie pozwu, określając ją jako "prywatną". Sam prezydent Macron rzadko wypowiada się publicznie na temat fałszywych plotek. Podczas wydarzenia w Paryżu w marcu 2024 roku stwierdził jedynie, że najgorszą częścią bycia prezydentem jest mierzenie się z "fałszywymi informacjami i zmyślonymi historiami".

"Ludzie w końcu w nie wierzą i zakłóca to twoje życie, nawet w najbardziej prywatnych momentach" - zauważył Emmanuel Macron. Córka Brigitte z pierwszego małżeństwa, Tiphaine Auziere, wyraziła nadzieję, że procesy sądowe mogą położyć kres "groteskowym" plotkom, dodając: "Niezależnie od tego, czy chodzi o moją matkę, czy kogokolwiek innego w społeczeństwie, może to wyrządzić wiele szkód".

Wnioski

Sprawa pozwu Brigitte Macron przeciwko Candace Owens niewątpliwie stanowi bezprecedensowy przypadek w świecie polityki międzynarodowej. Pierwsza dama Francji zdecydowała się na odważny krok, przenosząc walkę z dezinformacją na arenę międzynarodową. Przede wszystkim, złożenie pozwu w amerykańskim sądzie podkreśla globalne konsekwencje szerzenia fałszywych informacji w erze cyfrowej. Teorie spiskowe, początkowo marginalne, dzięki mediom społecznościowym zyskały ogromny zasięg, docierając do milionów odbiorców na całym świecie.

Trudności prawne, z jakimi zmierzą się Macronowie, są znaczące. Faktyczna złośliwość, którą muszą udowodnić według amerykańskiego prawa, stanowi wysoki próg dowodowy. Niemniej jednak, systematyczne ignorowanie przez Owens przedstawianych jej dowodów może działać na korzyść powodów.

Warto zauważyć, że obecna sprawa sądowa jest kontynuacją wcześniejszych działań prawnych Brigitte Macron we Francji. Choć wynik sprawy w sądzie apelacyjnym nie był korzystny, złożenie skargi kasacyjnej świadczy o determinacji pierwszej damy w walce o swoją godność.

Reakcje mediów na pozew wyraźnie odzwierciedlają polaryzację współczesnego środowiska informacyjnego. Z jednej strony, uznane redakcje weryfikują fakty i opisują sprawę jako przykład walki z dezinformacją. Z drugiej strony, niektóre media przedstawiają ją jako atak na wolność słowa.

Zdecydowanie, sprawa ta wykracza poza osobisty spór między pierwszą damą Francji a amerykańską komentatorką. Ostatecznie, wynik tego postępowania może ustanowić ważny precedens dotyczący międzynarodowych sporów o zniesławienie w świecie cyfrowym. Proces może również zainicjować głębszą dyskusję na temat granic wolności słowa, odpowiedzialności mediów społecznościowych oraz konsekwencji rozpowszechniania nieprawdziwych informacji o osobach publicznych.

Odniesienia

[1] - https://time.com/7305131/candace-owens-brigitte-macron-man-emmanuel-wife-defamation-lawsuit-response/
[2] - https://www.rfi.fr/en/france/20250715-brigitte-macron-launches-appeal-against-acquittal-in-gender-rumours-case
[3] - https://www.pbs.org/newshour/world/conservative-influencer-candace-owens-sued-for-defamation-over-claims-that-frances-first-lady-is-a-man
[4] - https://www.nbcnews.com/world/europe/france-president-macron-sues-candace-owens-first-lady-male-rcna220550
[5] - https://www.carter-ruck.com/law-guides/defamation-and-privacy-law-in-united-states/
[6] - https://www.cnn.com/2025/07/23/us/emmanuel-brigitte-macron-candace-owens-lawsuit
[7] - https://www.theguardian.com/world/2025/jul/26/emmanuel-brigitte-macron-candace-owens-conspiracy-theory-jean-michel-trogneux
[8] - https://globalnews.ca/news/11300418/french-president-emmanuel-macron-sues-candace-owens-defamation/
[9] - https://www.cnbc.com/2025/07/23/france-macron-brigitte-candace-owens-defamation-transgender-lawsuit.html
[10] - https://www.law.cornell.edu/wex/defamation
[11] - https://www.nytimes.com/interactive/2025/07/23/world/europe/23int-macron-defemation-suit.html
[12] - https://www.aljazeera.com/news/2025/7/24/macrons-file-defamation-suit-against-right-wing-us-podcaster-candace-owens
[13] - https://protectdemocracy.org/work/the-actual-malice-standard-explained/
[14] - https://www.reuters.com/legal/government/french-president-macron-sues-right-wing-podcaster-over-claim-frances-first-lady-2025-07-23/
[15] - https://www.reuters.com/article/business/media-telecom/brigitte-macron-takes-legal-action-against-false-rumours-she-was-born-a-man-idUSL8N2T73S6/
[16] - https://www.lemonde.fr/en/international/article/2025/07/24/macrons-file-defamation-suit-against-right-wing-us-podcaster_6743658_4.html
[17] - https://www.reuters.com/fact-check/french-court-ruled-defamation-case-appeals-not-brigitte-macrons-gender-2025-07-31/
[18] - https://www.cbsnews.com/news/french-president-emmanuel-macron-brigitte-macron-sue-candace-owens-claims-first-lady-born-man/
[19] - https://www.bbc.com/news/world-europe-59753535
[20] - https://www.france24.com/en/live-news/20240329-disinformation-targeting-brigitte-macron-spreads-beyond-france